Expansievat van je cv-ketel: werking, problemen en oplossing

Stijgt de druk van je verwarming sterk als ze opwarmt, en zakt ze weer als ze afkoelt? Druppelt er water uit het overdrukventiel? Dan is de kans groot dat je expansievat niet meer goed werkt. In deze gids lees je wat een expansievat doet, hoe je een probleem herkent en wat je eraan kan doen.

Wat doet een expansievat?

Water zet uit als het warm wordt. In een gesloten cv-installatie kan dat water nergens heen. Zonder buffer zou de druk bij elke opwarming te hoog oplopen. Het expansievat vangt dat extra volume op.

Binnenin zit een rubberen membraan. Aan de ene kant zit water van de installatie, aan de andere kant lucht of stikstof onder druk. Warmt het water op, dan duwt het tegen het membraan en drukt het de lucht samen. Koelt het af, dan duwt de lucht het water terug. Zo blijft de druk in je installatie stabiel.

Het expansievat werkt samen met het overdrukventiel. Dat ventiel is de laatste beveiliging van je installatie: loopt de druk toch te hoog op, rond 3 bar, dan opent het en laat het water weglopen. Een overdrukventiel dat geregeld opent, is dus een signaal dat er iets mis is. Meestal bij het expansievat, soms bij het ventiel zelf.

Waar zit het expansievat van je cv-ketel?

Bij veel wandketels zit het expansievat ingebouwd in de ketel zelf, achter de voorplaat. Bij grotere installaties, vloerketels of een warmtepomp hangt er vaak een apart vat aan de muur. Dat herken je als een rood of grijs rond vat, meestal naast of onder de ketel.

Signalen van een kapot expansievat

Twijfel je? Noteer een paar dagen de druk als de verwarming koud is, en als ze een half uur draait. Een verschil van meer dan een halve bar wijst vaak op een expansievat dat niet meer goed werkt.

Expansievat bijvullen of vervangen?

Een expansievat verliest na verloop van jaren wat voordruk. Die voordruk kan een technicus met een pomp terug op peil brengen. Hij laat daarvoor eerst de waterdruk van de installatie zakken, meet de voordruk en pompt het vat op. De juiste voordruk hangt af van de hoogte van je woning, en ligt meestal rond 1 bar.

Is het membraan gescheurd, dan helpt oppompen niet meer. Dan moet het vat vervangen worden. Bij een ingebouwd vat gebeurt dat in de ketel, bij een los vat aan de muur.

Doe dit niet zelf, ook al lijkt het eenvoudig. Je werkt aan een installatie onder druk, en een verkeerde voordruk geeft dezelfde problemen als een kapot vat.

Wat gebeurt er als je een slecht expansievat laat zitten?

• De ketel valt in storing door te hoge of te lage druk.
• Het overdrukventiel slijt sneller als het vaak opent.
• Je vult telkens vers water bij. Daarmee breng je zuurstof en kalk in de installatie, wat roest en slib geeft.
• Radiatoren raken sneller vervuild en worden minder goed warm.

Een vuilafscheider helpt om dat slib uit de installatie te halen, maar lost het probleem van het vat niet op.

Is het expansievat groot genoeg voor je cv-ketel?

Een ingebouwd expansievat is berekend op een gewone installatie met radiatoren. Breid je de installatie uit, bijvoorbeeld met extra radiatoren, een aanbouw of vloerverwarming, dan zit er meer water in de leidingen. Het ingebouwde vat kan dat extra volume dan niet meer opvangen. Je ziet dezelfde signalen als bij een kapot vat: een druk die sterk stijgt bij opwarming en een druppelend overdrukventiel. Laat dat nakijken voor je de uitbreiding in gebruik neemt, niet pas als de eerste storing zich aandient.

De oplossing is dan een extra expansievat aan de muur. Een vuistregel die installateurs vaak gebruiken: het vat moet ongeveer een tiende van het watervolume van de installatie kunnen opvangen. Je installateur rekent het exact uit.

Zo test je zelf of je expansievat nog werkt

1. Noteer de waterdruk als de verwarming koud is, bijvoorbeeld in de ochtend.
2. Zet de verwarming op en wacht een half uur.
3. Noteer de druk opnieuw.
4. Stijgt de druk meer dan ongeveer een halve bar, of komt ze boven 2,5 bar, dan werkt het vat waarschijnlijk niet goed meer.

Bij een los vat aan de muur kan je ook op het ventieltje bovenaan drukken, zoals bij een fietsband. Komt er lucht uit, dan is dat normaal. Komt er water uit, dan is het membraan stuk. Hoe je de druk afleest en bijvult, lees je in de gids over de waterdruk van je cv-ketel.

Expansievat laten nakijken bij je onderhoud

Bij een onderhoud kijkt een goede technicus de voordruk van het expansievat na. Bij Steven van Sterke Technieken hoort dat bij de vaste controle tijdens het onderhoud van je gasketel. Merk je nu al dat de druk sterk schommelt, boek dan een herstelling. Steven meet de voordruk, pompt het vat op of vervangt het.

Is je ketel al wat ouder en lijkt vervangen van het vat een dure herstelling? Vraag dan meteen advies over een nieuwe ketel of een warmtepomp.